Our baba doesn't say fairy tales

anti state communist news from the ex communist states

Περιμένοντας τον Τίτο: Ανεπίσημες σκηνές από μια προεδρική περιοδεία στην Αφρική

Tito_With_Friends_in_Africa_-_Tito_press_service_Page_01_Image_0001_copyΕισαγωγή

Μεταφράσαμε και παρουσιάζουμε το σύντομο αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρον άρθρο του The Calvert Journal από τη σειρά Red Africa που παρουσιάζει τις σχέσεις των σοσιαλιστικών χωρών της Ανατολικής Ευρώπης με τις «σοσιαλιστικές απόπειρες» των νεο-ιδρυθέντων κρατών της Αφρικής. Σπάνια δίνουμε προσοχή στις εσωτερικές συζητήσεις, ζυμώσεις περί σοσιαλισμού, αλλά και των σχέσεων που είχαν-και μερικές φορές συνεχίζουν να έχουν- αυτά τα κράτη με τα κράτη της ανατολικής Ευρώπης στην προσπάθεια τους να σταθεροποιηθούν μακριά από τη Δύση και από ένα σημείο και μετά, μερικά ακολούθησαν ξεχωριστό δρόμο και από την ΕΣΣΔ. Στη παρούσα φωτογραφική έκθεση παρουσιάζονται κομμάτια των προσωπικών περιοδειών του Τίτο στην Αφρική και του κινήματος των Αδέσμευτων. Ο Τίτο προσπαθούσε όχι απλά να συγκροτήσει έναν τρίτο πολιτικό πόλο διεθνώς αλλά και να εξάγει κατά κάποιο τρόπο έναν Γιουγκοσλαβικού τύπου χαλαρό σοσιαλισμό με ουτοπιστικά αναπτυξιακά project στην Αφρική. Από την άλλη μέσω του Τίτο, των περιοδειών του και των φωτογραφιών προβάλλεται συνολικά η φιλοδοξία του Γιουγκοσλαβικού κράτους να προβληθεί εσωτερικά σε αυτό, αλλά και εξωτερικά ως δύναμη, ως σημαίνουσα και συμπαγής κρατική οντότητα. Η Γιουγκοσλαβία δεν ήταν μια απομονωμένη χώρα, ήταν μια κινητήρια δύναμη σύμφωνα με αυτή την αντίληψη.

Από την άλλη οι τεράστιες περιοδείες του Τίτο στην Αφρική και οι στημένες υποδοχές, τα σαφάρι με άλλους Ευρωπαίους ηγέτες, οι χαλαρές φωτογραφίες στην Αφρικανική εξοχή-φωτογραφίες που δεν περιλαμβάνονται όλες στην παρούσα παρουσίαση του Calvert(1,2,3,4)-δείχνουν μια βαθιά δυτική σημειολογία. Παρά τις πολιτικές διακηρύξεις για ανεξαρτησία, σοσιαλισμό και αντι-αποικιοκρατία η Αφρική εξακολουθούσε να προβάλλεται ως μια «άγρια, παρθένα και εξωτική περιοχή, που οι κάτοικοι της διψούν για τον δυτικό επισκέπτη και το βλέμμα του, να τον δουν, να το αγγίξουν κτλ. Εμφανίζεται έτσι, είτε σαν «εξωτική περιοχή άξια φωτογράφησης της «περίεργης» καθημερινότητας της, είτε ως «παιδότοπος» όπου κάποιος μπορούσε να επιβεβαιωθεί προπαγανδιστικά ως «κυρίαρχος ηγέτης» φαλλικό και δυτικό «αποικιακό» κατά κάποιο τρόπο σύμβολο της χώρας (εν προκειμένω της «ισχυρής» Γιουγκοσλαβίας) κάνοντας σαφάρι και ποζάροντας για φωτογραφίες. Οι φωτογραφίες αυτές δείχνουν ότι στοιχεία αποικιακής και «δυτικής» αντίληψης υπήρχα και χρησιμοποιούνταν ενεργά στην πολιτική του «τρίτου διεθνούς» πόλου (τα οποία σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να εξισωθούν με το αποικιακό παρελθόν και τις αντίστοιχες αφηγήσεις που υπήρχαν στη Δύση). Αναδύεται συνεπώς εδώ, μια δέσμη ερωτημάτων: το κράτος ανεξάρτητα από το «πολιτικό καθεστώς» και την ισορροπία των «πολιτικών δυνάμεων» ως μορφή της αστικής κοινωνίας-κατηγορία από την οποία δεν εξαιρούνται ούτε τα «ανατολικά κράτη»-συνδέεται πάντα με κάποια μορφή πατριαρχικής/έμφυλης αφήγησης, ενώ πιο συγκεκριμένα τα ανατολικά κράτη είχαν-παράλληλα με το προπαγανδιστικό πρόγραμμα για «ισότητα των λαών» και μια υπόγεια αποικιακή και «οριενταλιστική» οπτική για τη σχέση τους με τους «δορυφόρους τους-. Η Αφρική για την Γιουγκοσλαβία ήταν ο δικός της-χρησιμοποιώντας τους όρους προφανώς καθ’ υπερβολήν- «Νέος Κόσμος».

Ruthless critique.

Περιμένοντας τον Τίτο: Ανεπίσημες σκηνές από μια προεδρική περιοδεία στην Αφρική

Οι επισκέψεις κρατικών αξιωματούχων ήταν ένα βασικό στοιχείο του Ψυχρού Πολέμου. Αυτές οι πολυτελείς μόστρες πολιτικής δεινότητας χρησιμοποιούνταν για να επιδείξουν ιδεολογική αδελφοποίηση, και να κερδίσουν τις συμπάθειες αμφιταλαντευόμενων μερών. Κοιτώντας τες εκ των υστέρων, αυτές οι επισκέψεις φαίνονται θεατρικές και συχνά παράλογες – σήμερα τα ανάκτορα του Μπάκιγχαμ χωρίς αμφιβολία μετανιώνουν που είχαν υποδεχτεί με ανοιχτές αγκάλες το Ρουμάνο δικτάτορα Νικολάε Τσαουσέσκου το 1978. Η προσεχτικά ενορχηστρωμένη έλλειψη φυσικότητας αυτών των επίσημων συναντήσεων δεν είναι ποτέ μακρυά από την επιφάνεια. Αυτός είναι ο λόγος που αρκετές εκατοντάδες φωτογραφιών από τις επισκέψεις του καθεστώτος του Josip Broz Tito στην Αφρική που φυλάσσονται στο Προεδρικό του Αρχείο είναι τόσο αποκαλυπτικές και ανησυχητικές.

Ως κινητήρια δύναμη πίσω από το Κίνημα των Αδεσμεύτων (Non-Aligned Movement), ο κοσμογυρισμένος πρόεδρος της Γιουγκοσλαβίας αφιέρωσε ένα τεράστιο μέρος του χρόνου και πόρων του για τα νέα ανεξάρτητα αφρικανικά έθνη που αποτελούσαν μεγάλο μέρος των μελών του Κινήματος. Το πλήρωμά του από επίσημους φωτογράφους ήταν σε ετοιμότητα να καταγράψει τα κομφετί και τις χειραψίες. Και ίσως, τον ελεύθερό τους χρόνο πριν την άφιξη του Τίτο, απαθανάτιζαν επίσης τα παρασκήνια από αυτή τη “σοσιαλιστική φιλία” : άδειοι δρόμοι περιμένοντας τις επιμήκεις λιμουζίνες, απαθείς πλήθη στην άκρη του δρόμου να περιμένουν υπομονετικά να περάσει η έφιππη πομπή, το κοινότυπο και το προσωπικό υπογάστριο της θεαματικότητας και της επισημότητας.

Η Αφρική παρουσιάστηκε ως επικράτεια η οποία ο Τίτο έχτισε τη φήμη του ως μια πολιτική προσωπικότητα παγκοσμίου σημασίας”, λέει ο Radovan Cukić, επικεφαλής του Τμήματος Ερευνών στο Μουσείο Γιουγκοσλαβικής Ιστορίας στο Βελιγράδι, όπου είναι αρχειοθετημένες οι φωτογραφίες του Τίτο. “Διεκδίκησε το πεδίο της εξωτερικής πολιτικής για τον εαυτό του και πουθενά δεν ήταν πιο ικανός να δράσει παρά στα ζητήματα της Αφρικής.” Οι από νωρίς κινήσεις του Τίτο να γοητεύσει την μετα-αποικιακή Αφρική έδωσε στη Γιουγκοσλαβία μια δυσανάλογη επιρροή στην ήπειρο: κατά τη διάρκεια της κρίσης του Σουέζ το 1956 ένα Γιουγκοσλαβικό σύνταγμα που απεστάλη στο Σινά ήταν ένας από τους εγγυητές της εδραίωσης της ειρήνης, και η Γιουγκοσλαβία ήταν ένας σημαντικός υποστηρικτής της ανεξαρτησίας της Αλγερίας, για την οποία θυσιάστηκε η καλή της σχέση με τη Γαλλία.

Μεταξύ 1954 και 1979, ο Τίτο περιόδευσε κατά μήκος και πλάτος της Αφρικής. Ανάμεσα στους στενότερους συμμάχους του και από τους πιο συχνούς οικοδεσπότες ήταν ο αυτοκράτορας της Αιθιοπίας Χαϊλέ Σελασιέ και ο Αιγύπτιος πρόεδρος Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ, τον οποίο επισκέφτηκε πάνω από 20 φορές στο Κάιρο. Αυτοί οι άνδρες μαζί με τον Χουαρί Μπουμεντιέν στην Αλγερία και τον Μουαμάρ Καντάφι στη Λιβύη έγιναν διασημότητες στη Γιουγκοσλαβία χάρη στην τηλεοπτική κάλυψη των κατορθωμάτων του Τίτο. Η δημόσια αγάπη πίσω στη πατρίδα φαίνεται να ταιριάζει με τις δημόσιες αδελφικές παρατηρήσεις του Τίτο: ο Cukić σημειώνει ότι η δολοφονία του Πατρίς Λουμούμπα, του πρώτου πρωθυπουργού στο ανεξάρτητο Κονγκό, “προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις στο Βελιγράδι που κατέληξαν σε μεγάλη αναταραχή και σε λεηλασία της βελγικής πρεσβείας.”

Όμως τι συμβαίνει με τα πλάνα από τα παρασκήνια, με την ανεπισημότητα και την κοινοτοπία τους; Είναι δύσκολο να φανταστούμε αντίστοιχες φωτογραφίες να εμφανίζουν, ας πούμε, τη Σοβιετική ελίτ. “Πουθενά αλλού δεν έχουμε τόσες πολλές εικόνες τοπίων, της αγροτικής καθημερινότητας, σκηνές της παραδοσιακής ζωής ακόμη και μια εξερεύνηση της ανθρώπινης φυσιογνωμίας όπως σε αυτές τις ανεπίσημες φωτογραφίες,” υποστηρίζει ο Cukić.

Οι φωτογράφοι του Τίτο εξυπηρετούσαν ένα διπλό σκοπό: προπαγάνδιζαν την δουλειά του προέδρου, ενώ την ίδια ώρα έκαναν τις επιλογές φωτογραφιών για να περαστούν στην προσωπική προεδρική συλλογή του. “Υπάρχουν 708 κουτιά αξίας από αυτές τις προσωπικές επιλογές, τα οποία αριθμούν 132,000 φωτογραφίες,” λέει ο Cukić. “Προφανώς όλες αυτές οι ανεπίσημες φωτογραφίες δεν ήταν όλες για τον Τύπο. Πολλές από αυτές είχαν πιθανότατα διατηρηθεί για τις προσωπικές συλλογές, φτιάχνοντας κάτι σαν ένα οικογενειακό άλμπουμ.”

Από κοινού, οι εικόνες προσφέρουν μια ελκυστική λάμψη από το αυθεντικό προσωπικό συναίσθημα που διέπει τις παρελάσεις και τις ομιλίες της διπλωματίας του Ψυχρού Πολέμου. Με τα λόγια του Radovan Cukić, “στις φωτογραφίες από τις επισκέψεις [του Τίτο στην Αφρική] αυτό που είναι αξιοσημείωτο είναι η αίσθηση του αυθορμητισμού. Απολαμβάνει τοπικούς χορούς, τρώει παραδοσιακό φαγητό. Και αυτό είναι ένα κομμάτι μαζί με τις ειλικρινείς, θερμές σχέσεις του με τους Αφρικανούς ηγέτες.” Το αληθινό πρόσωπο, ίσως, του Ευρωπαίου πολιτικού – με το κομψό λευκό λινό κουστούμι του και τάση για σαφάρι και κυνήγι μεγάλων θηραμάτων – στην περιπλάνηση του, στην Κόκκινη Αφρική.

Μετάφραση-Errikos Perdikolarios.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Πλοήγηση

Αρέσει σε %d bloggers: