Our baba doesn't say fairy tales

anti state communist news from the ex communist states

Η ουτοπία πέρα από τη θάλασσα και πέρα από τη στέπα #3

index

Μεταφράσαμε και δημοσιεύουμε ένα μικρό κείμενο για την σειρά που φορά το εβραϊκό ζήτημα και το εργατικό κίνημα στην ανατολική Ευρώπη του προηγούμενου αιώνα. Ο Βλαντιμίρ Μέντεμ υήρξε μια ιδιαίτερη προσωπικότητα, με αρκετά μεγάλη επιρροή στο εργατικό ρωσικό και πολωνικό κίνημα, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική. Σε επαναστατικά ζήτημα και ζητήματα “τακτικής” για τα δεδομένα της εποχής δεν θεωρείται ιδιαίτερα τολμηρός. Όμως η εβραϊκή του εμπειρία και παιδεία του έδωσαν την δυνατότητα να στοχαστεί με διαφορετικό τρόπο πάνω στο εθνικό ζήτημα, ζήτημα που ταλάνιζε τότε έντονα το εργατικό κίνημα το οποίο ξεπηδούσε στα υπό σχηματισμό εθνικά κράτη της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Ο Μέντεμ με βάση την μέχρι τότε εβραϊκή εμπειρία της διασποράς, προτείνει ένα μοντέλο επηρεασμένο μάλλον από την Αυστρο-μαρξιστική παράδοση, όπου θεωρεί μεν τα έθνη ως κατά-κάποιον-τρόπο προϋπάρχουσες και ανεξάρτητες κατασκευές(αν και μόνο πολιτισμικές) από την άλλη προτείνει ένα διασκορπισμένο ομοσπονδιακό οργανωτικό μοντέλο για τα έθνη της εποχής που να μην ταυτίζεται με το κράτος. Σήμερα οι απόψεις του φαίνονται τουλάχιστον παρωχημένες και είναι εκτός συζήτησης. Όμως οι απόψεις αυτές αποτελούσαν μια ενδιαφέρουσα τουλάχιστον κριτική εκδοχή, εκείνη την εποχή που το έθνος τόσο από τους φιλελεύθερους όσο και από τη Σοβιετική ηγεσία έτεινε να θεωρείται δεδομένο. Οι απόψεις του που έβλεπαν το έθνος ως πολιτιστικό σχηματισμό που να αφορά κυρίως τη γλώσσα επηρέασαν ιδιαίτερα τις συζητήσεις αλλά και τη μορφή οργάνωσης της εβραϊκής ρωσικής/yiddish εργατικής κοινότητας των ΗΠΑ η οποία οργανώθηκε ακριβώς πάνω στην αρχή της “πολιτισμικής ομοιότητας, της κοινής γλώσσας και μέσω αυτής της παιδείας και της επιμόρφωσης των εργατών”.

R.C.

Ο Βλαντιμίρ Νταβίντοβιτς Μεντεμ.

(1879–1923), πολιτικός ηγέτης, μαρξιστής θεωρητικός, Μπουντιστής. Ο Vladimir Davidovich Medem υπήρξε από τους βασικούς θεωρητικούς του Εβραϊκού εργατικού Bund, στη Ρωσία και στα πρώτα χρόνια του Bund στη Πολωνία, και ουσιαστικά από τους σημαντικότερους και πιο γνωστούς ηγέτες της οργάνωσης. Γεννημένος στο Libau (Liepāja της Λετονίας τότε μέρος της Τσαρικής Ρωσίας), πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της παιδικής του ηλικίας στη Λευκορωσία στο Minsk. Οι γονείς του Medem είχαν ενταχθεί στη προτεσταντική εκκλησία και ο πατέρας του, David Medem (1836–1893),ήταν από τους πρώτους απόφοιτους εβραϊκής καταγωγής της Ρωσικής ιατρικής ακαδημίας. Ο νεαρός Medem μεγάλωσε ως χριστιανός, περιστοιχισμένος από χριστιανούς. Παρά την ύστερη διάκριση του στην εβραϊκή πολιτική, ως ενήλικας ο Medem ποτέ δεν το θεώρησε αναγκαίο να μεταστραφεί επίσημα στον ιουδαϊσμό, καθώς ήταν η Εβραϊκή κουλτούρα, όχι η θρησκεία, που αποτέλεσε τη βάση της ενασχόλησης του με τον εβραϊσμό..

Κατά τα πρώτα του χρόνια ως φοιτητής στο Κίεβο (1897–1898), ο Medem αρχίζει να ενδιαφέρεται για την ριζοσπαστική και επαναστατική πολιτική, διαβάζει Karl Marx και εντάσσεται στο νέο τότε Ρωσικό Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα. Πίσω στο Minsk, είχε έρθει σε επαφή με την εβραϊκή yiddish κουλτούρα, και όπως αναφέρει στα απομνημονεύματα του, ένιωσετη θέρμη του εβραϊσμούκαι ένα ξεκάθαρο ενδιαφέρον για τα βάσανα των εβραίων. Έγινε ενεργός στη Bund, σε μια περίοδο η οργάνωση αποτελούσε που το εβραϊκό κομμάτι του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος. Ως αποτέλεσμα των επαναστατικών του δραστηριοτήτων ο, Medem φυλακίστηκε την περίοδο 1900–1901. Καθώς τον είχαν ενημερώσει, αμέσως μετά την αποφυλάκιση του, ότι κινδύνευε ξανά να φυλακιστεί και να σταλεί στη Σιβηρία ο Medem εγκατέλειψε τη Ρωσία και έζησε στην εξορία στο Bern μέχρι την αποτυχημένη επανάσταση του 1905. Εκεί αφιερώθηκε στην μελέτη και τις δραστηριότητες για την σχέση της Bund και του σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος.

Ο Medem επίσης έζησε στην εξορία την περίοδο 1908–1913, περίοδο έντονης καταστολής που ακολούθησε την επανάσταση του 1905. Μόλις πέντε ημέρες μετά την επιστροφή του στην Ρωσία τον Ιούνιο του 1913, τον συνέλαβαν και τον έστειλαν φυλακή αυτή τη φορά στη Βαρσοβία. Παρέμεινε πολιτικός κρατούμενος μέχρι το 1915, όπου η Πολωνία καταλήφθηκε από τις κεντρικές δυνάμεις κατά τον Α.Π.Π. Τα επόμενα χρόνια, ο Medem ήταν ο de facto ανεπίσημος ηγέτης του πολωνικού Bund, το οποίο έγινε ξεχωριστή οργάνωση από το ρωσικό, μετά την ανεξαρτησία της Πολωνίας το 1918.

Η πρώτη εμφάνιση του Medem σε κάποιο σημαντικό πολιτικό γεγονός, ήταν στο πέμπτο συνέδριο του Bund τον Ιούνιο του 1903. Οι προτάσεις και οι παρεμβάσεις του σχηματοποίησαν ουσιαστικά τις αντιπαραθέσεις για το “εθνικό εβραϊκό” ζήτημα τα επόμενα χρόνια. Ο Medem, 23 χρονών τότε προκάλεσε τόσο μεγάλη εντύπωση που προτάθηκε άμεσα ως ένας από τους πέντε αντιπροσώπους του Bund στο δεύτερο συνέδριο του σοσιαλδημοκρατικού κόμματους 30 Ιουλίου-10 Αυγούστου 1903). Μετά από αυτό το κομβικό συνέδριο και τις εκεί αντιπαραθέσεις, που οδήγησαν στις διασπάσεις μεταξύ μενσεβίκων και μπολσεβίκων, το Bund εγκατέλειψε το Σοσιαλιδημοκρατικό κόμμα. (ΣτΜ. Παρόλα αυτά, με το ξέσπασμα της επανάστασης στη Ρωσία, ο πολιτικός προσανατολισμός του Bund συνέχισε να το απασχολεί εσωτερικά, τόσο στην Ρωσία και την Πολωνία, αλλά και στους εξόριστους μπουντιστές στις ΗΠΑ)

Σε όλη τη πολιτική του ζωή, ο Medem κράτησε μια κριτική στάση ως προς τον Μπολσεβικισμό, τις οποίες ο Λένιν ανταπέδωσε με βιτριολικές επιθέσεις ενάντια στο Bund και τον ίδιο τον Medem. Η αρνητική στάση του Medem ως προς τον κομμουνισμό μετά την επανάσταση του 1917, αύξησε τις αντιπαραθέσεις εντός και εκτός οργάνωσης, καθώς η επανάσταση θεωρήθηκε τυχοδιωκτική και εξουσιαστική. Πολλές φορές κριτίκαρε αρνητικά την “δικτατορία του προλεταριάτου” και τον “κόκκινο τρόμο”, έννοιες που κατά τη γνώμη του αντιφάσκουν βαθιά με τις έννοιες του σοσιαλισμού και της δημοκρατίας που θα έδιναν εξουσία στις μάζες. Ο Medem άρχισε όλο και πιο έντονα να κρατά αποστάσεις από την ίδια του την οργάνωση το 1920 όταν το Bund ξεκίνησε μια προσπάθεια να ενταχθεί στον Κομμουνιστική Διεθνή (Comintern). Άφησε τη Βαρσοβία το 1920, έζησε και δούλεψε στην Νέα Υόρκη για κάποια χρόνια και πέθανε εκεί στις 9 Ιανουαρίου 1923. Αν και σε όλη του τη ζωή ο Medem δεν υπήρξε ποτέ επίσημος ηγέτης του Bund μετά το θάνατο του έγινε-όπως γράφει και ο τύμβος του στην Νέα Υόρκη, “ ο θρύλος του εβραϊκού εργατικού κινήματος.”.

Η θεωρητική δουλειά του Medem και το εθνικό ζήτημα.

Η κοσμοπολίτικη εμπειρία του Medem και η όψη του, σε συνδυασμό με την προσωπική του επιλογή να ενταχθεί σε μια καθαρά εβραϊκή οργάνωση συνέβαλαν στο ενδιαφέρον τουγια το εθνικό ζήτημακαι τα ζητήματα τα οποία ανακύπτουν από την συνύπαρξη πολλών διαφορετικών εθνοτήτων εντός μιας κρατικής οντότητας. Το πιο σημαντικό από τα έργα του, ένα κείμενο του 1904 με τίτλο: Di sotsyal-demokratye un di natsyonale frage (Σοσιαλδημοκρατία και εθνικό ζήτημα), του έδωσε αναγνώριση ως η αυθεντία επί του εθνικού ζητήματος εντός του Bund. Προσδοκούσε όχι απλά να θέσει τα θεωρητικά θεμέλια για αυτό το ερώτημα εντός του Bund αλλά και να συνεισφέρει γενικά στην συζήτηση από σοσιαλδημοκρατική (δηλαδή μαρξιστική) Οι προτάσεις του επαναλάμβαναν εκείνες που προέβαλαν άλλοι, όπως ο Αυστρο-μαρξιστής θεωρητικός Karl Renner, καθώς και άλλοι ηγέτες του Bound (όπως ο John Μiller και ο Mark Liber). O Medem δημοσίευσε το κείμενο του πριν τον Otto Bauer, ο οποίος στο Die Nationalitätenfrage und die Sozialdemokratie (Το εθνικό ζήτημα και η σοσιαλδημοκρατία- 1907), εξέφρασε παρόμοια συμπεράσματα και αναλύσεις, με την μόνη διαφορά ότι ο Bauer είχε εξαιρέσει εμφανώς τους Ευρωπαίους Εβραίους από το να θεωρηθούν έθνος.

Για τον Medem, το έθνος δεν ήταν ένα συμπαγώς καθορισμένο σώμα, “ένα αυτόνομο πράγμα” ή “ένας κλειστός κύκλος με δεδομένα νοήματα και ερμηνείες,” όπως ισχυρίζονταν οι εθνικισες, ή το πεδίο του “εθνικού πνέυματος”. Αντιθέτως το έθνος ήταν για αυτόν η πολιτιστική πτυχή, που “χρωμάτιζε” άλλες πιο συμπαγείς κατηγορίες της κοινωνίας όπως τα κράτη, οι τάξεις, οι θεσμοί κτλ. Συνεπώς το έθνος δεν ήταν για αυτόν τίποτα παραπάνω από την συγκεκριμένη πολιτιστική μορφή περιεχομένων, τα οποία όμως δεν ανήκαν κατά αποκλειστικότητα σε αυτό, αλλά ήταν κοινά σε όλους τους ανθωπους. Γιαυτό και χρησιμοποιούσε για να εξηγήσει τις θέσεις του την εικόνα του “χρώματος” με το οποίο παρόμοιες παραστάσεις είναι ζωγραφισμένες: “το σώμα είναι το ίδιο, το χρώμα του δέρματος διαφέρει.” Η εθνική κουλτούρα (Kultur) ήταν “η τυπική ιδιαίτερη μορφή στην οποία σχηματοποιούνται κοινά σε όλους χαρακτηριστικά.”

Ο Medem θεωρούσε ότι μπορούν να δοθούν τρεις πιθανές λύσεις στο εθνικό ζήτημα, τις δύο από τις οποίες απέρριπτε σθεναρά: τον εθνικισμό ή την αφομοίωση στο ευρύτερο πλαίσιο. Η απόρριψη του εθνικισμού ήταν απόλυτη και έβλεπε λίγη διαφορά στις δύο διαφορετικές μορφές που συνήθως παίρνει ο εθνικισμός,—τη μορφή της καταπίεσης ή του αγώνα για εθνική ανεξαρτησία. Όλοι οι εθνικιστές φιλοδοξούν σύμφωνα με την άποψη τους, στην νίκη της εθνικής τους γλώσσας και κουλτούρας και στο σχηματισμό καταρχάς και μεγαλύτερο έλεγχο μιας εθνικής αστικής οικονομίας. Σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου, “αυτά είναι τα κοινά χαρακτηριστικά του εθνικισμού, στη βάση όλων του των μορφών, είναι κοινά στον Bismark και στον Dubnow1, στον Rochefort, και τον Ahad Ha-Am2.” Τα παραδείγματα του Medem έχουν νόημα: ακόμα και οι πιο μετριοπαθείς εβραίοι εθνικιστές ήταν στην ουσία αξεχώριστοι στα μάτια του από τους πιο φανατικούς, μιλιταριστές μη-εβραίους

Σύμφωνα με τον Medem, οι σοσιαλδημοκράτες δεν πρέπει ναπροσπαθούν να ενισχύσουν ή να διατηρήσουν τις διαφορές” (εθνικισμός) ούτενα προτρέψουν προς τον αφανισμό των διαφορών και την αφομοίωση” . Ο Medem υιοθετεί μαι ουδέτερη στάση ως προς την αφομοίωση των Εβραίων (ή οποιασδήποτε άλλης εθνικής μειονότητας), ένα δόγμα που έγινε γνωστό ως “ουδετερισμός”. Παρόλα αυτά, και παρά την επιρροή του Medem στο κεντρικό συμβούλιο του Bund περί του εθνικού ζητήματος, η ουδετερότητα του δεν υιοθετήθηκε ποτέ επίσημα και ολοκληρωτικά ως πολιτική της οργάνωσης, και η αλήθεια είναι ότι σε δεύτερο χρόνο απορρίφθηκε από πολλά μέλη.

Η θέση του Medem ήταν ότι για να εμποδίσει την καταπίεση ή την βίαιη αφομοίωση σε όλα τα μέλη των διάφορων εθνοτήτων δεν ήταν αρκετό να υπάρξουν ίσα αστικά δικαιώματα στο κράτος. Το κράτος, επιπρόσθετα, πρέπει να έχει ενεργό ρόλο στην προστασία τους με το να τους παρέχει εθνική/πολιτισμική αυτονομία. Απεδαφικοποιημένα διακυβερνητικά αυτόνομα σχήματα, διακρατικά, θα διαχειρίζοταν αυτά τα ζητήματα (και μόνο αυτά) που αφορούν το κάθε έθνος. Έτσι, το πρόγραμμα της εθνικής-πολιτισμικής αυτονομίας ήταν μια προσπάθεια να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την ειρηνική και ισότιμη συνύπαρξη των διαφορετικών εθνών μέσα σε ένα κράτος αλλά και μεταξύ κρατών. Σε αντίθεση με το έθνος-κράτος, ο Medem προτείνει ένα μοντέλο “κράτους των εθνικοτήτων» για να «εξασφαλίσει ότι τα διάφορα έθνη μπορούν να ζήσουν σε ειρήνη με κάθε άλλο» και στην οποία «το ισχυρότερο έθνος δεν θα πνίξει το πιο αδύναμο.”

Σύμφωνα με τον Medem, η εθνική καταπίεση και οι περιορισμοί στη χρήση της γλώσσας ήταν ιδιαίτερα επιβλαβείς για τους εργάτες καθώς τους μείωναν τις ευκαιρίες να μάθουν μια νέα γλώσσα και να βρουν εργασία. Η εθνική γλώσσα, ή αλλιώς η μητρική γλώσσα των εργατών, ήταν η μοναδική γλώσσα μέσω της οποίας οι εργάτες μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες και παιδεία. Αν το καταπιεστικό εθνικό κράτος τους περιόριζε κατά αυτόν τον τρόπο, τότε οι εργάτες ουσιαστικά ήταν αποκλεισμένοι από την πολιτισμική και πολιτιστική ζωή. Για αυτό το λόγο, μόνο η εθνική-πολιτιστική αυτονομία, μπορεί να παρέχει τις πρακτικές προϋποθέσεις με βάση τις οποίες οι εργάτες εθελοντικά και με ελεύθερη βούληση, θα μπορούσαν να αποφασίσουν αν θα αφομοιωθούν ή αν θα ενταχθούν στη μία ή την άλλη εθνική μειονότητα/ομάδα. Αν και αρχικά οι απόψεις του Medem γνώρισαν σκληρή αντίσταση από αδιάλλακτους διεθνιστές εντός του Bund που θεωρούσαν ότι το μέλλον των εβραίων είναι στην πολιτιστική αφομοίωση, η εθνική/πολιτιστική αυτονομία, τελικά εντάχθηκε στο επίσημο πρόγραμμα του Bund για το εθνικό ζήτημα αν και ποτέ ολοκληρωτικά.

Πηγή YIVO.

[1]Εβραίος ρώσος θεωρητικός του εβραϊκού κινήματος στην Ρωσία την ίδια περίοδο. Υπήρξε ιδιαίτερα αντιφατική προσωπικότητα καθώς απέρριπτε τόσο τον μαρξισμό όσο και τον Σιωνισμό(και τις μεταξύ τους διασυνδέσεις) και επιχειρηματολογούσε υπέρ της αναγνώρισης τοπικών μειονοτικών δικαιωμάτων, με τελικό σκοπό την αναγνώριση και τη συμμετοχή των εβραίων στην εξουσία των κρατών στα οποία ήδη βρίσκονταν.

[2]Ουκρανός σιωνιστής θεωρητικός της ίδιας περιόδου.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: