Our baba doesn't say fairy tales

anti state communist news from the ex communist states

Εδώ δεν ζούμε απλά για να ζούμε

TZ

Εδώ δεν ζούμε απλά για να ζούμε Εδώ δεν ζούμε απλά για να πεθάνουμε Εδώ πεθαίνουμε Για να ζήσουμε – από το “Uspavanka” του Mak Dizdar

μεταφράζουμε ένα μικρό κείμενο από το Balkanist. Όπως πάντα η κριτική παραμένει σε αυστηρά αστικά πλαίσια. Παρόλα αυτά αναδεικνύει σημαντικές πλευρές του ζητήματος της συλλογικής και εθνικής μνήμης, και το πως αυτή πάνω σε πτώματα χτίζει δημοκρατίες. Και είναι εμφανές και ενδεικτικό πως αντιμετωπίζονται ακόμα και καθαρά αστικές πρωτοβουλίες που απλά θέλουν να θυμίσουν το κόστος κάθε εθνικής αφήγησης. Πέρα από αυτό, το κείμενο το ίδιο είναι ενδεικτικό του πως εντός κρατών, και αστικών αντιλήψεων περί «δικαιωμάτων» είναι αδύνατη  συνολική μνήμη όχι ως δημοκρατικός θρήνος, αλλά ως κριτική. Πάντα όσο υπάρχει κράτος-ακριβώς γιατί αυτό σημαίνει πρακτικά κράτος- θα υπάρχουν οι «δικοί μας και οι δικοί τους». Ακόμα και σήμερα τα κράτη στα Βαλκάνια, με τον ευρωπαϊκό ή όχι προσανατολισμό τους χτίζουν τον εαυτό τους και ανασυγκροτούνται στα πλαίσια μιας επιλεκτικής μνήμης, κρατικά διαχειρίσιμης η οποία αναπαράγει τους εθνικούς διαχωρισμούς και εμφανίζει τα (εκάστοτε) κράτη σαν την μοναδική πραγμάτωση μιας  ιστορικής «δικαίωσης» των νεκρών. Παρόλα αυτά όσο αντιθετικά και συγκρουόμενα και αν φαίνονται, τα κράτη αυτά δημιουργήθηκαν ως αμοιβαίες διαδικασίες. Τα Βαλκάνια χρειάζονται κάτι πολύ βαθύτερο απ’όσα περιγράφει το κείμενο. Τα κράτη των Βαλκανίων πέρα από τα εμπορικά τους ισοζύγια έχουν και ένα ακόμα ισοζύγιο να ισορροπήσουν, αυτό των νεκρών  .

Αυτές οι λέξεις του Dizdar  είναι χαραγμένες στο μνημείο της Tuzla για τη σφαγή του Kapija, που έγινε πριν από 20 χρόνια στις 25 Μαΐου το 1995.Το ποίημα του Dizdar είναι αφιερωμένο σε ένα μωρό που έχει έρθει στο κόσμο χωρίς λέξεις για να το προστατεύουν. Πριν από 20 χρόνια, νεαροί από την Tuzla συγκεντρώθηκαν στη κεντρική πλατεία, για να γιορτάσουν τη λεγόμενη «γιορτή των νέων» της παλιάς Γιουγκοσλαβίας. Οι κανονιοβολισμοί από το σέρβικο στρατό ήταν κάτι το συνηθισμένο  αλλά οι ντόπιοι ισχυρίζονται ότι ότι γενικά ήξεραν πότε να το περιμένουν – κυρίως στις μεγάλες γιορτές όπως το Πάσχα ή τα Χριστούγεννα. Κανένας δεν μπορούσε να φανταστεί ότι την ημέρα των νέων θα πέσουν βόμβες, συνεπώς βγήκαν στη πλατεία. Το πυροβολικό ξεκίνησε να ρίχνει από τα βουνά έξω από τη Τούζλα, και ο στρατός της [βοσνιακής] σερβικής δημοκρατίας σκότωσε 71 άτομα και τραυμάτισε σοβαρά 200.Ο μέσος όρος ηλικίας των θυμάτων ήταν 23. Η δολοφονία της νεολαίας της Τούζλας πλέον μνημονεύεται με το ποιήμα του Dizdar και τη προειδοποίηση του στο νεογέννητο– «εδώ κάποιοι πεθαίνουν, για να ζήσουν οι κάποιοι άλλοι».

Η σφαγή της Τούζλας παραμένει ένα ατιμώρητο έγκλημα. Ο Novak Djukic, που ήταν διοικητής στο τακτικό σώμα του Ozren του βοσνιακού σερβικού στρατού, και διέταξε την επίθεση, διέφυγε στη Σερβία πέρσι. Είχε καταδικαστεί για εγκλήματα πολέμου σε 20 χρόνια φυλάκιση αλλά μέσω νομικού «παραθύρου» τελικά αποφυλακίστε μέχρι την ολοκλήρωση της δίκης.Πριν την ολοκλήρωση τς δίκης πέταξε στη Σερβία η όποια αρνείται να το εκδώσει. Το τραύμα ειναι ανοιχτό, και η ιστορία ανολοκλήρωτη.

Ήμουν έκπληκτος από την ημέρα μνήμης και τ τελετή για τη σφαγή στη Τούζλα . Ως μέροε της τελετής στην Τούζλα μιά ομάδα νεαρών ακτιβιστών από τη Σερβία παρέδωσε στον δήμαρχο ένα βιβλίο με συλλυπητήρια που το είχαν υπογράψει σέρβοι πολίτες. Το σύνθημα τους ήταν ”είμαστε πολύ νέοι για να θυμόμαστε αλλά αποφασισμένοι να μην ξεχάσουμε”. Επί μια εβδομάδα, οι ακτιβιστές της ομάδας στέκονταν σε κεντρικά σημεία πόλεων της Σερβίας με ένα πανό με τα ονόματα όσων σκοτώθηκαν στην Kapija της Τούζλα, ζητώντας από τους περαστικούς να υπογράψουν τα συλλυπητήρια. Μερικοί υπέγραφαν, αλλά υπήρξε και εχθρότητα. Οι ακτιβιστές  φρουρούνταν  απο αστυνομική δύναμη, αλλά οι περαστικοί τους έβριζαν, τους έλεγαν προδότες, ότι μισούν τους σέρβους, σερβοφοβικούς, και ότι είναι φασίστες. Μια ομάδα από νεαρούς άντρες έσκισε το βιβλίο. Τα σερβικά ΜΜΕ δεν μετέδωσαν το γεγονός.

Είναι δύσκολο να ταξινομήσεις την σιωπή ή την έλλειψη μνήμης αλλά μερικές σιωπές δεν αγνοούνται. Κάτι λέει που δράσεις σαν και αυτές, που αναγκάζουν τους ανθρώπους να σκεφτούν και να θυμηθούν, αντιμετωπίζονται με εχθρότητα.Τα σχόλια στο διαδίκτυο για την επέτειο της σφαγής ήταν παραπλήσια με όσα άκουσαν οι ακτιβιστές στο δρόμο: Τι λέτε για τα σέρβικα θύματα του πολέμου; Τι λέτε για τα νεκρά παιδιά από τη Σερβία; Τι λέτε για τις άλλες χώρες που έχουν κάνει λάθη και έχουν ευθύνες; Για άλλα ατιμώρητα εγκλήματα; Είναι μια ερώτηση που διαρκώς τίθεται στους ακτιβιστές κάθε είδους στη Σερβία: “ήταν δικοί μας ή δικοί τους;”

Η αδυναμία να κάνει κάποιος ένα βήμα πίσω και να αναλογιστεί τον πόνο των άλλων πριν σκεφτεί τα δικά του θύματα είναι θλιβερή αλλά και «αντιπαραγωγική». Γιατί μερικοί σέρβοι στη Σερβία, τη Βοσνία και τη Κροατία πιστεύουν ότι οι διαδικασίες της Χάγης είναι ουσιαστικά εναντίων τους ως κοινότητα, και ότι οι δικοί τους νεκρού ξεχνιούνται. Φυσικά οι αιτιάσεις τους δεν είναι αβάσιμες,  «διεθνής [δυτική] κοινότητα» σιγεί ως προς τα σέρβικα θύματα, τους βίαιους εκτοπισμούς από τη Κροατία στη Krajina, για τα στρατόπεδα των Κροατών και τις δολοφονίες σέρβων.  Η γενική άποψη είναι ότι θεωρείται κάτι παρατραβηγμένο να ζητάς από κάποιον να αναγνωρίσει τα θύματα του άλλου ενώ οι δικές του πληγές είναι νωπές.  Συνεπώς τα πάντα σχετικοποιούνται,, ποιοί ειναι οι «δικοί μας και ποιοι οι δικοί σας» ώστε να μειωθεί και να ιεραρχηθεί ο πόνος των «δικών μας» έναντι του άλλου . Το πρώτο βήμα όμως για να αναγνωριστεί ο πόνος σου είναι να αναγνωρίσεις τον πόνο του άλλου, γνωρίζοντας ότι κάνοντας το δεν θα χάσεις τίποτα. Ο  Haris Jusufovic γράφει παρομοίως για την ανικανότητα του Sarajevo να διαχειριστεί και να αναγνωρίσει δημόσια στη σφαγή των Σέρβων του Σαράγεβο από κυβερνητικές δυνάμεις(βοσνιακές) και την ανάγκη να ανακτηθούν οι σκελετοί των θυμάτων ώστε να εξισοροπηθεί η κατάσταση στο μέλλον.

Όπως λέει και ο βόσνιος ράπερ Frenkie στο τραγούδι του ‘Pismo Milanu,’(γράμμα στο Μιλάνο)

Είναι δύσκολο να προσφέρεις συλλυπητήρια στον «άλλο».
θα σε φτύσει στα μούτρα
και οι δικοί σου θα σε πετάξουν στην άκρη

Το να προσφέρει κάποιος συλλυπητήρια είναι μια στοιχειώδης πράξη που δεν συνιστά «προδοσία» κανενός. Είναι το πρώτο βήμα για τη δημιουργία μιας συλλογικής κουλτούρας που δεν θρηνεί τα θύματα βάσει της εθνικότητας τους αλλά λόγω του ότι ήταν όλοι θύματα. Όπως τονίζει ο Ljupko Miseljic η επιλεκτική συμπάθεια και υποστήριξη στη Βοσνία, είναι σε σταθερή βάση το έδαφος μιας επιλεκτικής μνήμης και συμπάθειας μόνο προς ορισμένες κοινωνικές ομάδες. Τι νόημα έχει να είσαι ενάντια στις δολοφονίες βόσνιων ή σέρβων μωρών αν δεν είσαι ενάντια στις πολιτικές και στον πόλεμο γενικά που κάνει τις δολοφονίες δεκτές και δυνατές;  Τι νόημα έχουν όλα αυτά αν δεν είναι κάποιος ενάντια στο πόλεμο που τα γέννησε;

3,372 παιδιά σκοτώθηκαν στο πόλεμο στη Βοσνία όλα πολύ νέα για να εγγραφούν στις συλλογικές ιδεολογίες και ταυτότητες στο όνομα των οποίων δολοφονήθηκαν. Και καθώς φαίνονται τα ονόματα των νεκρών από τη σφαγή στη Kapija στη Τούζλα τα θύματα δεν ανήκαν σε μια θρησκευτική ή εθνοτική ομάδα. Το ποίημα του Dizdar θα έλεγε ότι εδώ «κάποιοι πέθαναν για να ζήσουν κάποιοι άλλοι». Αν αυτό είναι αλήθεια τότε όσοι είναι ζωντανοί ανταπαντούν: να μην ξεχνάσουν τους νεκρούς, να μην σταματήσουν να πολεμούν τις δυνάμεις που μας χωρίζουν σε «δικούς μας και δικούς τους» πριν καν θρηνήσουμε.

Η φύση της πολιτικής μνήμης είναι τέτοια που το τι θυμόμαστε έχει να κάνει με το πως βιώνουμε το σήμερα και φανταζόμαστε το άυριο. Το σήμερα εξαρτάται από το πως χρησιμοποιούνται οι ιστορικές αφηγήσεις για να κάνουν το πόνο και το χάος υποφερτά. Τα μνημεία στη ομοσπονδία και στη βοσνιακή δημοκρατία της Σερβίας, μνημεία σε νεκρούς στρατιώτες και πολίτες μπορούν να λειτουργούν διαρκώς ως αμοιβαίοι αποκλεισμοί γιατί προβάλουν ανταγωνιστικές αφηγήσεις για τους νεκρούς. Δεν υπάρχουν μνημεία για όλους τους νεκρούς.Όλες οι ομάδες για να συγκροτηθούν ανακαλούν δύσκολες στιγμές του παρελθόντος. Σίγουρα όμως υπάρχει τρόπος να μείνει χώρος και στον «Άλλο»

Σήμερα, είναι η ημέρα του «Λευκού περιβραχιόνιου στη Βοσνία, καθώς το 1992 οι αρχές της δημοκρατίας της Σερβίας διέταξαν όλους τους μη-σέρβους του Prijedor να σημαδέψουν τα σπίτια τους με λευκές κουβέρτες, και να φοράνε λευκές κορδέλες δημόσια. Αυτό ήταν η προετοιμασία για μια σφαγή πολιτών και παιδιών, μαζικών εκτοπίσεων και στρατοπέδων συγκέντρωσης . Καθώς το Prijedor σήμερα ανήκει στη σέρβικη βοσνιακή δημοκρατία, τα θύματα ή το γεγονός δεν θρηνούνται, δεν υπάρχει κάτι που να θυμίζει τα θύματα. Σήμερα σε όλη τη Βοσνία όμως οι άνθρωποι φορούν άσπρα περιβραχιόνια με σκοπό να δείξουν ότι δεν ξεχνούν αλλά θυμούνται παρά τις προσπάθειες να τους σβήσουν από τη μνήμη . Αυτό το κίνημα πολιτών ενώνει άτομα από όλες τις εθνότητες. Οι συμμετέχοντες το βλέπουν σαν ένα αγώνα ενάντια στο φασισμό, και με αυτό εννοούν τη «δύναμη» που μας χωρίζει και μας ταξινομεί σε άτομα που αξίζουν να πεθάνουν και σε αυτούς που αξίζει να ζήσουν, είναι η δύναμη που καταστρέφει την ανθρώπινη ενσυναίσθηση.

Είναι εξαιρετικά δύσκολο να ασχολείσαι με τις ακρότητες που έχουν διαπραχθεί ενάντια σε όλους τους ανθρώπους. Και είναι ριζοσπαστικό να στέκεσαι στους δρόμους που δεν υπάρχουν μνημεία και να θυμίζεις εσύ ότι εδώ κάτι συνέβη, κάποιοι πέθαναν και ότι η λήθη ισοδυναμεί με συνενοχή. Για όσους οργανώνουν τέτοιες δράσεις αυτό είναι κάτι φυσιολογικό. Δεν είναι ούτε «προδοτικό, ούτε «ηρωικό».

η πλατεία. Τότε και σήμερα

kapija19952rl7ng1Tuzla,_Kapija_place .

 

Advertisements

One comment on “Εδώ δεν ζούμε απλά για να ζούμε

  1. Παράθεμα: Η Γιουγκοσλαβία ως το σημείο μηδέν του νεο-συντηρητισμού μέρος 2ο-Τα εγκλήματα και η καταγραφή τους. | Our baba doesn't say fairy tales

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Πλοήγηση

Αρέσει σε %d bloggers: