Our baba doesn't say fairy tales

anti state communist news from the ex communist states

η ιδιωτικοποίηση των πανεπιστημίων στην Αλβανία

Μετάφραση-Εισαγωγή a ruthless critique

Είναι εντυπωσιακό πως το νομοσχέδιο της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης είναι σχεδόν όμοιο με τα αντίστοιχα ελληνικά. Τα βασικά χαρακτηριστικά του είναι τα ίδια με κάθε νεοφιλελευθερη πολιτική: το βάθεμα των ατομικών και ανταγωνιστικών σχέσεων μεταξύ των υποκειμένων, την υποτίμηση της αξίας της εργασιακής δύναμης κτλ. Τα ενδιαφέροντα σημεία είναι δύο: Πρώτον ότι φορέας των μεταρρυθμίσεων είναι μια σοσιαλιστική κυβέρνηση, κάτι που στο μέλλον μπορεί να δώσει στα κινήματα αντίστασης στην αναδιάρθρωση έναν πιο αντιδραστικό ή εθνικό χαρακτήρα σε κάποια φάση, καθώς και ότι δεν υπάρχουν αυταπάτες διαχέιρησης του υπάρχοντος για την Αλβανία ή εδώ, ο Σύριζα θα συνεχίσει ακάθεκτος την αναδιάρθρωση. Δεύτερον και επακόλουθα η αντίσταση μπορεί να πάρει ακόμα πιο φιλελευθερο χαρακτήρα από την αναδιάρθρωση στην οποία αντιστέκεται, αντιλαμβανόμενη τον εαυτό της ως «καλύτερη αξιοποίηση της εργασιακής δύναμης» δηλαδή ως πιο ορθολογική αξιοποίηση της, ζητώντας στην πραγματικότητα «αξιοκρατία». Αυτό το είδαμε και στην Ελλάδα, αλλά και σε ένα σημείο του κειμένου εδώ υπάρχει μια τέτοια τάση. Είναι τελικά το αναπόφευκτο όριο που βρίσκουν οι αγώνες (μας) ως κατάφαση των  αστικών υποκειμένων σε κρίση. Όπως και να έχει το κείμενο είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον για την αναδιάρθρωση στην Αλβανία και την προσπάθεια ρευστοποίησης των κοινωνικών σχέσεων, καθώς και για την πάγια τακτική του κεφαλαίου να υποτιμήσει ομαλά την εργασιακή δύναμη κάνοντας επίθεση όχι στους εργαζόμενους αλλά στους μελλοντικούς εργαζόμενους, τους φοιτητές κτλ.

 

Ένα από τα τελευταία οχυρά που πρέπει να μετασχηματιστούν στα πλαίσια των νεοφιλελεύθερων πολιτικών είναι η ανώτατη εκπαίδευση. Πρώτα στη Χιλή και μετά στην Λατινική Αμερική, αυτές οι πολιτικές θα δοκιμαστούν ακόμα και στην Αλβανία. Προερχόμενη από ένα σταλινικό σοσιαλιστικό παρελθόν η Αλβανία από το 90 είναι πεδίο πειραματισμού νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Για παράδειγμα τη δεκαετία του 90 το ΔΝΤ συμπεριέλαβε την Αλβανία στις χώρες υπόδειγμα για την ανατολική Ευρώπη.Το γεγονός ότι αυτές οι πολιτικές οδήγησαν την Αλβανία στην φούσκα του 1997 δεν αποθάρρυνε κανέναν και το ΔΝΤ από το να πιέσει τις επόμενες κυβερνήσεις της Αλβανίας να βαθύνουν της νεοφιλελεύθερες πολιτικές.

Αυτό που συνέβη στην Αλβανία τα τελευταία χρόνια είναι η επέκταση των ιδιωτικών πανεπιστημίων και η τάση των κυβερνήσεων όχι μόνο να τους παρέχουν εγκαταστάσεις αλλά και η αναδιαμόρφωση της κρατικής επιχορήγησης στη παιδεία με τέτοιο τρόπο που να επωφελούνται τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Αυτές οι μεταρρυθμίσεις ξεκίνησαν από τη δεξιά κυβέρνηση του 2010 και πλέον συνεχίζονται από τη νέα σοσιαλιστική κυβέρνηση. Το γεγονός ότι οι σοσιαλιστές πριν γίνουν κυβέρνηση αντιστάθηκαν σε αυτές τις πολιτικές δεν τους εμποδίζει να συνεχίζουν τώρα αυτές τις πολιτικές και να κάνουν ρητορικά τρίκ όπως αυτό του Edi Rama, του σημερινού πρωθυπουργού , που είπε ότι η γνώση δεν είναι εμπόρευμα και ότι τα πανεπιστήμια δεν είναι εμπορικές μονάδες που στο μυαλό του αυτό σημαίνει απλά την αναδιάρθρωση και ότι τα πανεπιστήμια θα πρέπει να σταματήσουν να δίνουν «αβέρτα» έτοιμα χαρτιά. Στην ουσία οι μεταρρυθμίσεις των σοσιαλιστών δεν έχουν κάποια διαφορά από τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές των προηγούμενων δεξιών κυβερνήσεων  και γαυτό το παρόν άρθρο σκοπεύει να τις κριτικάρει από κοινού ως ένα και το αυτό.

Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια ξεκίνησαν μια δεκαετία πριν και γέμισαν το ποιοτικό κενό των δημόσιων πανεπιστημίων, κυρίως προσφέροντας την ευκαιρία να σπουδάσουν σε όσους δεν πέρασαν τις εξετάσεις για τα δημόσια πανεπιστήμια, και κυρίως για τους κατοίκους των Τιράνων. Και το να έχεις ανώτερη μόρφωση στην Αλβανία ήταν κάτι σημαντικό για ιδεολογικούς και πρακτικούς λόγους κυρίως γιατί ένα μέρος αυτών των αποφοίτων έλπιζε να γίνει κομμάτι του πελατειακού συστήματος της αλβανικής διοίκησης. Για αρκετά χρόνια τα περισσότερα από αυτά τα πανεπιστήμια κατάφεραν να επιβιώσουν τον ανταγωνισμό. Αλλά τα τελευταία χρόνια λόγω της οικονομικής κρίσης και κυρίως λόγω της επιστροφής των μεταναστών από την Ελλάδα, τα περισσότερα χρεοκοπούν , λόγω της πτώσης των εμβασμάτων από το εξωτερικό. Μερικά από αυτά,καλύτερα οργανωμένα και με πολιτικές διασυνδέσεις, έχοντας ακόμα και υπό τον έλεγχο τους μέρος των ΜΜΕ πιέζουν για πολιτικές και οικονομικές αλλαγές.

Οι πρώτες προσπάθειες ξεκίνησαν το 2010 μέχρι το 2013 όπου η τότε δεξιά κυβέρνηση προσπάθησε να εισάγει ένα σύστημα voucher για την χρηματοδότηση των πανεπιστημίων. Αυτές οι προσπάθειες απέτυχαν κυρίως για δύο λόγους αρκετά αντιφατικούς. Από τη μία η κυβέρνηση είχε να αντιμετωπίσει το νέο φοιτητικό κίνημα της στα πανεπιστήμια της χώρας, από την άλλη μερικά ιδιωτικά πανεπιστήμια της χώρας φοβήθηκαν ότι η μεταρρύθμιση της κυβέρνησης  θα έδινε ολιγοπώλιο σε μερικά μόνο από τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, έτσι καταψήφισαν τις προσπάθειες της κυβέρνησης. Τέλος πάντων η νέα κυβέρνηση φαίνεται αποφασισμένη να συνεχίσει την μεταρρύθμιση και να αποδείξει ότι οι σοσιαλιστές είναι οι καλύτεροι θιασώτες του νεοφιλελευθερισμού.

Ο τρόπος με τον οποίο προσπαθούν να αιτιολογήσουν την ανάγκη αλλαγής είναι ότι τα πανεπιστήμια πρέπει να μετατραπούν σε ανταγωνιστικούς εμπορικούς φορείς και να συνδεθούν με τις ανάγκες της αγοράς για  να αντισταθμίσουν οικονομικά προβλήματα όπως η ανεργία που επισήμως είναι στο 20% αν και όλοι ξέρουν ότι ανεπίσημα είναι υψηλότερη. Επίσης προβλέπεται να βρίσκουν κεφάλαια μόνα τους και αυτόνομα, να συνεργάζονται με επιχειρήσεις και γενικά να ψάξουν να βρουν οποιαδήποτε συνεργασία με κεφάλαια για να επιβιώσουν στο νέο ανταγωνιστικό περιβάλλον.

Βασικά, αυτό σημαίνει ότι τα δημόσια κονδύλια,που μέχρι τώρα παραδοσιακά πήγαιναν στα δημόσια πανεπιστήμια, πρόκειται να αναδιανεμηθούν μεσα από ένα ανταγωνιστικό καθεστώς για δημόσια και ιδιωτικά πανεπιστήμια. Διαφορετικά από τη περίπτωση της Χιλής, των οποίων το οικονομικό σύστημα επιτρέπει σε ιδιώτες για κερδοσκοπικούς λόγους να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τα δημόσια κονδύλια , οι προτεινόμενες εδώ μεταρρυθμίσεις επέβαλαν έναν όρο για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια για να αποκτήσουν δημόσια κεφάλαια: θα πρέπει να μετατραπούν σε νομικούς μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα ιδιωτικούς οργανισμούς.

Εδώ ας ανοίξουμε μια παρένθεση. Η Αλβανία θεωρείται μια από τις πιό διεφθαρμένες χώρες στην Ευρώπη που η πολιτική της ελίτ και το νομικό σύστημα μπορούν εύκολα να εξαγοραστούν. Έτσι, θα ήταν πρακτικά πανεύκολο  για  οποιοδήποτε ιδιωτικό πανεπιστήμιο να μετατραπεί σε μη κερδοσκοπικό οργανισμό, και να συνεχίσει να κάνει «business as usual». Αυτή η υπόθεση γίνεται ακόμα πιο πιθανή, αν λάβουμε υπόψη ότι οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις για τις οποίες μιλάμε προωθούνται δημοσίως από μερικά από τα πιο σημαντικά ιδιωτικά πανεπιστήμια, χρησιμοποιώντας τη δύναμη των ΜΜΕ τους σε μια προσπάθεια να ηγεμονεύσουν στο πεδίο του πολιτικού λόγου. Είναι μάλλον απίθανο ότι τα κερδοσκοπικά ιδιωτικά πανεπιστήμια,που υπερασπίζονται δημόσια τις αρχές του νεοφιλελευθερισμού, πιέζουν την κυβέρνηση να τους μετατρέψει σε μη κερδοσκοπικά ιδρύματα, ώστε να μπορούν να εξυπηρετούν καλύτερα τις δημόσιες ανάγκες.

Το σύστημα των voucher θα «ακολουθεί τον φοιτητή», τουλάχιστον όσους θα έχουν μια ορισμένη κατάταξη μετά τις παναλβανικές εξετάσεις λυκείου, πράγμα που σημαίνει ότι μέρος τους θα προτιμήσουν τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Αντιμέτωπα με αυτό το είδος του ανταγωνισμού για «ψυχές», τα δημόσια πανεπιστήμια θα αναγκαστούν να αλλάξουν την εσωτερική τους δομή, να λυγίσουν στη λογική της αγοράς,θα προωθήσουν την κατασκευή μονάδων μάρκετινγκ για να προσελκύσουν φοιτητές κλπ. Από την άλλη πλευρά, για κάθε φοιτητή εν μέρει επιδοτούμενο να φοιτήσει σε ιδιωτικά πανεπιστήμια, τα δημόσια πανεπιστήμια πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο αύξησης διδάκτρων, προσπαθώντας να καλύψουν το κόστος τους, και ουσιαστικά μετατρέποντας το πανεπιστήμιο από μια δημόσια-κριτική σφαίρα σε πεδίο της ελεύθερης αγοράς η οποία πωλεί βασικές γνώσεις  σε εκείνους που μπορούν να αντέξουν οικονομικά να πληρώσουν για αυτές.

Αυτή η μετατροπή έχει ακόμη βαθύτερες συνέπειες. Ακολουθώντας τις υποδείξεις από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα η τριτοβάθμια εκπαίδευση σταδιακά δεν θεωρείται  βασικό δικαίωμα, αλλά ως η ταχύτερη διέξοδος από τις δεινές κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες, ως εργαλείο ταξικής κινητικότητας, αλλά και ως μία υπηρεσία που πρέπει να αγοραστεί σχεδόν σε πλήρη τιμή. Κατά συνέπεια, η ανώτατη εκπαίδευση  θεωρείται ευρέως ως ένα προνόμιο, και, λυγίζοντας υπό την πίεση των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο εστιάζουν αντ ‘αυτού στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Με την ανάδειξη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε κάποιο είδος προνομίου της μέσης και ανώτερης τάξης ,οι αλβανικές κυβερνήσεις έχουν προωθήσει την ιδέα της επικέντρωσης στην πρωτοβάθμια, και κυρίως στην επαγγελματική δευτεροβάθμια εκπαίδευση, που ελπίζουν ότι θα ενισχύσουν την απασχόληση. Έτσι, μη λαμβάνοντας υπόψη ότι το σημερινό οικονομικό σύστημα  σταδιακά έσπρωξε τους φτωχούς έξω από την τριτοβάθμια εκπαίδευση, το μόνο που λαμβάνεται υπόψη , είναι να κλείσει οριστικά τις πόρτες των πανεπιστημίων στους φτωχούς.

Ακολουθώντας την ίδια νεοφιλελεύθερη λογική, ειδικά τις πιο χρηματοπιστωτικές  πτυχές της, οι μεταρρυθμίσεις αυτές έχουν σκοπό να «διευκολύνουν» την οικονομική επιβάρυνση των μελλοντικών φοιτητών διευκολύνοντας τη δημιουργία χρέους τους προς τις τράπεζες. Με αυτό τον τρόπο, οι μαθητές μπορεί να μην είναι υποχρεωμένοι να καταβάλουν το πλήρες ποσό αμέσως, αλλά υποβοηθούνται με τη λήψη δανείων από ιδιωτικές τράπεζες, έτσι ώστε να μπορούν να επιστρέψουν το χρέος τους μετά την αποφοίτησή τους ή ως επί το πλείστον, αφού βρουν δουλειά. Σε Οργουελικού τύπου καταστάσεις ένα από τα προσχέδια της μεταρρύθμισης, ονομάζεται  «δωρεάν εκπαίδευση στη πρόσβαση.» Σαν να είσαι σε ένα μπαρ δηλαδή,  και κάποιος να σου λέει ότι  ένας καφές θα είναι δωρεάν όσο τον πίνεις, γιατί θα χρειαστεί να τον πληρώσεις μόνο όταν φύγεις.

Αλλά ποιες είναι οι βαθιές συνέπειες αυτής της δανειακής επιβάρυνσης; Από τη μία πλευρά κάνουν τη ζωή ευκολότερη για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δίνοντάς τους την κρατική υποστήριξη  για την πρόσληψη φοιτητών. Από την άλλη πλευρά, οι ιδιωτικές τράπεζες θα επωφεληθούν από ένα νέο κύμα δανειοληπτών των οποίων εγγυητής για την επιστροφή των χρημάτων θα είναι το κράτος. Τελευταίο, αλλά πιο σημαντικό, αυτό θα μετατρέψει τους μαθητές σε χρεωμένα υποκείμενα. Θα είναι πειθαρχημένοι, όχι μόνο κατά τη διάρκεια των σπουδών τους, αλλά και θα γίνουν υπάκουα υποκείμενα που θα πρέπει να εργαστούν υπάκουα, προκειμένου να πληρώσουν τα χρέη τους. Κατά συνέπεια, αυτό θα σήμαινε την αποπολιτικοποίηση των φοιτητών, των οποίων η μόνη προοπτική είναι να παρακολουθήσουν τα μαθήματα, να μάθουν υπάκουα για εμπορεύσιμες ιδιότητες, να μην νοιάζονται για τα κοινωνικά ζητήματα, και όταν έρθει η ώρα για να βρουν μια θέση εργασίας, αν είναι τυχεροί, να είναι μέρος μιας υπάκουης και χρεωμένης εργάσιμης μάζας.

Τα αποτελέσματα της επικείμενης μεταρρύθμισης θα γίνουν αισθητά στα δημόσια πανεπιστήμια. Αναγκάζονται να ανταγωνιστούν με τα ιδιωτικά, ακολουθώντας τη λογική τους,  αναδιαρθρώνονται τα ίδια ως μονάδες της αγοράς. Έτσι, το σύστημα των voucher θα τους αναγκάσει να δοκιμάσουν κάθε είδους τέχνασμα μάρκετινγκ για να προσελκύσουν φοιτητές. Επί του παρόντος, τα ιδιωτικά πανεπιστήμια χρησιμοποιούν πολλή διαφήμιση, ειδικά για την τηλεόραση, υποτροφίες, προσφορές για τους VIP κλπ. Με στόχο να επιβιώσουν οικονομικά τα δημόσια πανεπιστήμια θα πρέπει να κάνουν το ίδιο, και αυτό σημαίνει ότι μέρος του έργου του ακαδημαϊκού θα επικεντρωθεί σε θέματα μάρκετινγκ. Ένα από τα τελευταία σχέδια της μεταρρύθμισης της προηγούμενης κυβέρνησης ζητούσε ανοιχτά από τα δημόσια πανεπιστήμια να απασχολούν ομιλητές από τον επιχειρηματικό κόσμο.

Από την άλλη πλευρά, ένα από τα κύρια προβλήματα με την εύκολη αποφοίτηση από τα ιδιωτικά πανεπιστήμια προέρχεται από το διεφθαρμένο πελατειακό σύστημα της δημόσιας διοίκησης. Κάθε πολιτικό κόμμα που κερδίζει τις εκλογές αναμορφώνει τη δημόσια διοίκηση, πράγμα που σημαίνει ότι απασχολεί τους νέους ανθρώπους που έχουν εργαστεί ή να συνεισφέρει στις εκλογές για αυτό. Σε αυτό το σύστημα, αυτό που χρειαζόταν ήταν απλώς τυπικά να έχει κάποιος ένα δίπλωμα από οποιοδήποτε πανεπιστήμιο, και τα περισσότερα από τα ιδιωτικά ήταν πρόθυμα να καλωσορίσουν και να αποφοιτήσουν αυτό τον κόσμο, ακόμη και αν δεν ξέρει τίποτα. Η εφαρμογή αυτού του είδους των οικονομικών μεταρρυθμίσεων στην αλβανική κοινωνία στο συγκεκριμένο πλαίσιο θα σήμαινε ουσιαστικά μια κούρσα προς τα κάτω, όπου τα μέχρι τώρα οιονεί σοβαρά δημόσια πανεπιστήμια, ιδίως εκείνα που βρίσκονται στα Τίρανα, θα αναγκαστούν να συμμορφωθούν με το νέο παιχνίδι στην πόλη για να επιβιώσουν στον ανταγωνισμό: στον καθένα, και στη καθεμία από ένα δίπλωμα.

Όπως και σε άλλες νεοφιλελεύθερες αναδιαρθρώσεις οι αλβανικές κυβερνήσεις ανοίγουν το έδαφος στα δημόσια πανεπιστήμια για την συγκρότηση του λεγόμενου δημόσιου-ιδιωτικού τομέα σε πλαίσιο συνεργασίας με ιδιωτικές εταιρείες. Όποιες και αν είναι οι συνέπειες αυτών των μεταρρυθμίσεων σε ανεπτυγμένες και βιομηχανικές καπιταλιστικές χώρες, στην Αλβανία,όπου οι βιομηχανίες είναι σχεδόν απούσες, αυτό θα σήμαινε ότι κερδοσκοπικές επιχειρηματίες θα χρησιμοποιούν τις εγκαταστάσεις των δημόσιων πανεπιστημίων για  διαφήμιση. Εάν επισκεφθείτε ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο στην Αλβανία σήμερα θα βρείτε μεγάλες διαφημιστικές αφίσες στην κύρια είσοδο.

Η τελευταία άμεση συνέπεια που η μεταρρύθμιση αυτή θα έχει για τα δημόσια πανεπιστήμια είναι ο αυξανόμενος ανταγωνισμός μεταξύ φοιτητών και καθηγητών. Όταν οι μαθητές θεωρούνται απλώς πελάτες των οποίων τα χρήματα πληρώνουν απευθείας τους μισθούς της σχολής, κάθε χειραφετική προσπάθεια και η ελπίδα της δημιουργίας ενός κοινού μετώπου με τους εργαζομένους εξαφανίζεται.

Τέλος πάντων υπάρχει ακόμα μια αχτίδα ελπίδας. Στο Πανεπιστήμιο των Τιράνων, το μεγαλύτερο δημόσιο πανεπιστήμιο, οι φοιτητές οργανώνονται. Μαζεύονται σε συνελεύσεις, σχετικά με τις συνέπειες της μεταρρύθμισης, προσπαθούν να οικοδομήσουν προοδευτικές συμμαχίες με μέρος των μελών ΔΕΠ, έτσι ώστε να χτιστεί ένα μεγάλο κίνημα ενάντια σε αυτό το τελευταίο νεοφιλελεύθερο χτύπημα. Λένε ότι ο αγώνας θα συνεχιστεί.

πηγή

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: